რატომ ცურავს მოტო საბურავი და როგორ აღვადგინოთ მოჭიდება
წვიმის შემდეგ, კოჯრის დაღმართზე ან ქალაქში შეღებილ ქვეითთა გადასასვლელზე, ერთი შეხედვით მცირე აცურებაც საკმარისია, რომ მხედარმა მოტოციკლის ქცევა სრულად სხვანაირად იგრძნოს. კითხვა – რატომ ცურავს მოტო საბურავი – მხოლოდ საბურავის ხარისხს არ ეხება. მოჭიდება იქმნება საბურავის, გზის საფარის, ტემპერატურის, წნევის, მოტოციკლის დატვირთვისა და მხედრის მოქმედებების ერთობლიობით. ამ ჯაჭვიდან ერთი სუსტი რგოლიც კი საკმარისია კონტროლის დასაკარგად.
საბურავის ცურვა ყოველთვის ერთნაირი არ არის. ზოგჯერ წინა საბურავი მოსახვევში „იშლება“, ზოგჯერ უკანა საბურავი გაზის მიცემისას გარბის გვერდით, ხოლო ძლიერ წვიმაში მოტოციკლი პირდაპირი ხაზითაც არასტაბილური ხდება. მიზეზის სწორად ამოცნობა ნიშნავს, რომ შემდეგ გასვლამდე კონკრეტული რამ შეამოწმოთ და არა უბრალოდ იმედზე იყოთ, რომ გზა ამჯერად მშრალი დაგხვდებათ.
რატომ ცურავს მოტო საბურავი სველ გზაზე
სველ ასფალტზე საბურავსა და გზას შორის წყლის თხელი ფენა ჩნდება. პროტექტორის არხების საქმეა, ეს წყალი კონტაქტის ზონიდან სწრაფად გაიყვანოს. თუ წყალი ვერ გადის, რეზინის ნაცვლად გზას წყალი ეხება და მოჭიდება მკვეთრად იკლებს. მაღალი სიჩქარისას ეს შეიძლება აკვაპლანირებაშიც გადაიზარდოს – საბურავი ფაქტობრივად წყლის ზედაპირზე იწყებს სრიალს.
თუმცა სველი გზა მხოლოდ წვიმას არ ნიშნავს. ყველაზე მოღალატე ხშირად წვიმის პირველი წუთებია, განსაკუთრებით თბილისში და სხვა დატვირთულ ქალაქებში. ასფალტზე დაგროვილი მტვერი, ზეთი, საწვავის ნარჩენი და საბურავის მტვერი წყალთან ერთად სრიალა ფენად იქცევა. ასეთ ზედაპირზე ახალი, სწორად შერჩეული საბურავიც ნაკლებად მოგიტევებთ მკვეთრ დამუხრუჭებას, დიდ დახრას ან უცაბედ გაზს.
შეღებილი ხაზები, ლითონის ხუფები, ტრამვაის რელსები, ხიდის მეტალის შეერთებები და გლუვი ბეტონი სველ ამინდში განსაკუთრებულ სიფრთხილეს ითხოვს. მათზე გასვლისას მოტოციკლი მაქსიმალურად სწორ მდგომარეობაში გყავდეთ. მოერიდეთ ერთდროულად დახრას, დამუხრუჭებასა და აჩქარებას – ეს სამი დატვირთვა საბურავის მოჭიდების მარაგს სწრაფად ამოწურავს.
წნევა: პატარა მაჩვენებელი, დიდი გავლენა
არასწორი წნევა საბურავის ცურვის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული და ყველაზე მარტივად გამოსასწორებელი მიზეზია. დაბალი წნევისას საბურავი ზედმეტად დეფორმირდება, ნელა რეაგირებს მიმართულების ცვლილებაზე და ცხელდება. შეიძლება მოგეჩვენოთ, რომ ფართო საკონტაქტო ლაქა მეტ მოჭიდებას მოგცემთ, მაგრამ რეალურ გზაზე მისი ქცევა არაპროგნოზირებადი ხდება, განსაკუთრებით დატვირთვითა და მოსახვევებში.
ზედმეტად მაღალი წნევა კი კონტაქტის ზონას ამცირებს და საბურავს მყარ, უსწორმასწორო ზედაპირზე ხტუნვას აიძულებს. ასეთ დროს განსაკუთრებით იგრძნობა უკანა საბურავის აცურება გაფუჭებულ ასფალტზე ან გრუნტიანი მონაკვეთის შემდეგ. წნევა ცივ საბურავზე შეამოწმეთ, სასურველია ყოველი გრძელი გასვლის წინ.
ზუსტი მაჩვენებელი მოტოციკლის მწარმოებლის რეკომენდაციიდან აიღეთ და გაითვალისწინეთ დატვირთვა. მარტო ქალაქში სიარულისთვის და ორ ადამიანთან, ქეისებითა და სამოგზაურო ჩანთებით მგზავრობისთვის ერთი და იგივე პარამეტრი ყოველთვის არ გამოდგება. ტურინგზე ან სტეფანწმინდის მიმართულებით დატვირთულ მარშრუტზე უკანა საბურავზე სწორი წნევა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.
წნევა თვალით არ მოწმდება
საბურავი ვიზუალურად შეიძლება ნორმალურად გამოიყურებოდეს, მაგრამ საჭირო მაჩვენებელზე საგრძნობლად ნაკლები წნევა ჰქონდეს. გამოიყენეთ სანდო მანომეტრი და არ დაეყრდნოთ მხოლოდ ბენზინგასამართის ძველ მოწყობილობას. ასევე გახსოვდეთ, რომ ტემპერატურის ცვლილება წნევას ცვლის: ცივ დილას გაზომილი საბურავი დღის სიცხეში სხვაგვარად იმუშავებს.
ცვეთა, ასაკი და პროტექტორის რეალური მდგომარეობა
პროტექტორის სიღრმე მხოლოდ ტექნიკური ინსპექტირების საკითხი არ არის. გაცვეთილი ღარებით საბურავი წყალს ვეღარ ანაწილებს ეფექტურად, ამიტომ წვიმაში მისი მოჭიდება ბევრად ადრე ქრება. თუ ცენტრალური ნაწილი თითქმის გლუვია, განსაკუთრებით უკანა საბურავზე, აჩქარებისას და სველ სწორზეც კი შეიძლება აცურება იგრძნოთ.
მაგრამ ღრმა პროტექტორი ავტომატურად კარგ საბურავს არ ნიშნავს. ასაკთან ერთად რეზინის ნაერთი მყარდება, კარგავს ელასტიკურობას და მიკრობზარებს იკეთებს. მოტოციკლი, რომელიც იშვიათად გადის, ამ რისკისგან დაცული არ არის. პირიქით, ხანგრძლივი გაჩერება, მზე, სიცხე და არასწორი შენახვა რეზინას აუარესებს მაშინაც, როცა ნახაზი ჯერ კიდევ კარგად ჩანს.
შეამოწმეთ წარმოების თარიღი, გვერდის კედელზე ბზარები, შეჭრილი ლურსმანი, არათანაბარი ცვეთა და დეფორმაცია. შუაში გაცვეთილი, ხოლო გვერდებზე თითქმის ახალი საბურავი ქალაქური, სწორხაზოვანი გარბენის ნიშანია. ის მშრალ გზაზე შეიძლება ჯერ კიდევ მისაღებად მუშაობდეს, მაგრამ სველ მოსახვევში მოჭიდების მარაგი უკვე შეზღუდული აქვს.
საბურავის ტიპი გზის ტიპს უნდა შეესაბამებოდეს
ქალაქური სპორტ-ტურინგის საბურავი, 50/50 ადვენჩერ საბურავი და აგრესიული ენდურო პროტექტორი სხვადასხვა საქმეს ემსახურება. შეცდომა იწყება მაშინ, როცა ერთისგან მეორის შესაძლებლობას ველით. ღრმა, ბლოკური ენდურო ნახაზი გრუნტზე და ქვიან აღმართზე თავდაჯერებას მატებს, მაგრამ სველ, გლუვ ასფალტზე მისგან სპორტული საბურავის სტაბილურობას ნუ მოითხოვთ.
პირიქით, გზისთვის შექმნილი საბურავი მშრალ ასფალტზე ზუსტი და მშვიდია, თუმცა თიხიან გრუნტზე, სველ ბალახზე ან ფხვიერ ქვიშაზე სწრაფად კარგავს უპირატესობას. საქართველოს მარშრუტებზე ხშირად ერთ დღეში იცვლება ქალაქი, ასფალტი, დაზიანებული მონაკვეთი და გრუნტი. ამიტომ არჩევანი რეალური გამოყენების მიხედვით გააკეთეთ და არა მხოლოდ აგრესიული ვიზუალის ან ყველაზე დაბალი ფასის მიხედვით.
ასევე მნიშვნელოვანია წყვილის შეთავსება. წინა და უკანა საბურავებს განსხვავებული ფუნქცია აქვთ, მაგრამ მათი კომპაუნდი, პროფილი და დანიშნულება ერთმანეთთან ახლოს უნდა იყოს. სხვადასხვა კატეგორიის ან უკიდურესად განსხვავებული ცვეთის საბურავების კომბინაციამ შეიძლება მოტოციკლი დამუხრუჭებისას ან მოსახვევში არათანაბრად მოიქციოს.
ტემპერატურა და ახალი საბურავის „შესვლა“
ცივი საბურავი სრულ მოჭიდებას პირველივე მეტრიდან არ იძლევა. განსაკუთრებით გაზაფხულისა და შემოდგომის გრილ დილებში, ჩრდილიან მონაკვეთებზე ან მთისკენ გზაზე რეზინის სამუშაო ტემპერატურამდე მისაყვანად დრო სჭირდება. პირველი რამდენიმე კილომეტრი მშვიდ ტემპში გაიარეთ: თანაბარი აჩქარება, რბილი დამუხრუჭება და თანდათან გაზრდილი დახრა საუკეთესო მიდგომაა.
ახლად დაყენებულ საბურავსაც სჭირდება შეჩვევა. მის ზედაპირზე შეიძლება დარჩეს წარმოებისა და შენახვისგან წარმოქმნილი გლუვი ფენა, ხოლო მხედარს ახალი პროფილის შეგრძნებასთან ადაპტაცია სჭირდება. პირველ 100-200 კილომეტრში ნუ გამოცდით საბურავის ზღვარს. ეს არ არის ზედმეტი სიფრთხილე – ეს არის სწორი პროცესი, რომ შემდეგ საბურავის შესაძლებლობა ნამდვილად გამოიყენოთ.
მხედრის მოქმედება ხშირად ბოლო ბიძგია
საბურავი მოჭიდებას ნაწილებად იყენებს. როცა ძლიერად ამუხრუჭებთ, მისი დიდი ნაწილი დამუხრუჭებაზე მიდის. თუ იმავე წამს მოტოციკლი ღრმად არის დახრილი, მოსახვევის ძალაც ემატება. სველ ზედაპირზე ამ ზღვარს ძალიან ცოტა მანძილი აშორებს აცურებისგან.
შესვლისას სიჩქარე ადრე შეამცირეთ, მოხვევის შუაში მზერა გასასვლელისკენ გადაიტანეთ და გაზი თანაბრად, ნაზად გახსენით. უკანა მუხრუჭის მცირე, კონტროლირებული გამოყენება დაბალ სიჩქარეზე სასარგებლოა, მაგრამ პანიკური დაჭერა არ მუშაობს. თუ ABS ან ტრექშენ-კონტროლი გაქვთ, ეს მნიშვნელოვანი დახმარებაა და არა საბურავის, ფიზიკისა და სწორი ტექნიკის შემცვლელი.
მოულოდნელი აცურებისას მკვეთრი რეაქცია ყველაზე საშიშია. სახელურის დაჭერა, გაზის უცებ დაკეტვა ან მოტოციკლის ძალით გასწორება ხშირად პრობლემას ზრდის. შეინარჩუნეთ მზერა იქ, სადაც გსურთ წასვლა, ხელები მოდუნებული გქონდეთ და მოტოციკლს მცირე კორექციის საშუალება მისცეთ. ამ უნარის უსაფრთხოდ დასამუშავებლად დახურული მოედანი და ინსტრუქტორთან პრაქტიკა ბევრად უკეთესი არჩევანია, ვიდრე გზაზე ექსპერიმენტი.
როდის აღარ ღირს საბურავზე კომპრომისი
თუ აცურება განმეორებადია, წნევა ნორმაშია და გზა მშრალია, პრობლემის გადადება არ შეიძლება. გადაამოწმეთ საბურავი, ბორბლის საკისრები, სავალი ნაწილის გამართვა და დისკის მდგომარეობა სპეციალისტთან. ვიბრაცია, საჭის ქნევა ან არათანაბარი ცვეთა ზოგჯერ მხოლოდ საბურავის ბრალი არ არის.
Mototravel Shop-ის მიდგომა ამ შემთხვევაშიც მარტივია: საბურავი შეარჩიეთ თქვენი მოტოციკლის, გარბენის, დატვირთვისა და რეალური მარშრუტის მიხედვით. ხარისხიანი მოდელი ყოველთვის ყველაზე ძვირი არ არის, მაგრამ შემთხვევითი არჩევანი ხშირად ყველაზე ძვირი კომპრომისი გამოდის.
შემდეგ გასვლამდე ორი წუთი დაუთმეთ წნევას, პროტექტორს და გზის პირობების შეფასებას. ეს პატარა ჩვევა შეიძლება იყოს ის განსხვავება, რომელიც წვიმიან მოსახვევს უბრალოდ სველ მონაკვეთად დატოვებს და არა ცუდ მოგონებად.
