მოტო ჯაჭვის მოვლა უსაფრთხო და მშვიდი სვლისთვის
ქალაქის მტვერი, წვიმიანი ასფალტი, ლილოსკენ ან კახეთისკენ გრძელი გზა, მთის გრუნტი – ეს ყველაფერი მოტოციკლის ჯაჭვზე პირდაპირ აისახება. მოტო ჯაჭვის მოვლა მხოლოდ სუფთა იერს არ ნიშნავს: სწორად გაწმენდილი, შეზეთილი და დაჭიმული ჯაჭვი ტრანსმისიის რესურსს ზრდის, სვლას უფრო რბილს ხდის და მოულოდნელი დაზიანების რისკს ამცირებს.
ბევრი მხედარი ჯაჭვს მხოლოდ მაშინ აქცევს ყურადღებას, როდესაც ის ხმაურს იწყებს ან აჩქარებაზე დარტყმა იგრძნობა. ამ ეტაპზე ხშირად უკვე დაგვიანებულია – ჭუჭყი და გამხმარი ლუბრიკანტი მუშაობს როგორც აბრაზივი, აცვეთს რგოლებს, ვარსკვლავებს და ზოგჯერ წამყვანი ლილვის ნაწილებსაც. რამდენიმე წუთიანი რეგულარული მოვლა გაცილებით იაფი და უსაფრთხოა, ვიდრე სრული ჯაჭვის კომპლექტის ნაადრევად შეცვლა.
რატომ სჭირდება ჯაჭვს რეგულარული ყურადღება
თანამედროვე მოტოციკლების უმეტესობას O-ring, X-ring ან მსგავსი ტიპის დალუქული ჯაჭვი აქვს. თითოეულ რგოლში მწარმოებლის მიერ დატანილი საპოხი დალუქვის რგოლებით არის დაცული. გარედან დამატებული ლუბრიკანტი ამ შიდა ცხიმს ვერ ჩაანაცვლებს, თუმცა ის აუცილებელია რგოლებს, როლიკებსა და ვარსკვლავებთან შეხების ზედაპირებზე ხახუნისა და კოროზიის შესამცირებლად.
პრობლემა იწყება მაშინ, როცა ჯაჭვზე მტვერი, ქვიშა და ძველი სქელი ცხიმი გროვდება. ქალაქში ეს ნარევი ხშირად ნაკლებად შესამჩნევია, მაგრამ გრუნტიან გზაზე ან წვიმის შემდეგ ძალიან სწრაფად მძიმდება. განსაკუთრებით ტურინგისა და ენდუროს მხედრებისთვის, რომლებიც საქართველოს მრავალფეროვან გზებზე გადიან, მოვლის ინტერვალი მხოლოდ გარბენით არ უნდა განისაზღვროს. ერთი ტალახიანი ან წვიმიანი დღე ზოგჯერ უფრო მეტ ყურადღებას მოითხოვს, ვიდრე რამდენიმე ასეული კილომეტრი მშრალ ასფალტზე.
მოტო ჯაჭვის მოვლა: როდის გაწმინდოთ და შეზეთოთ
ზუსტი ინტერვალი მოტოციკლის, ჯაჭვის ტიპისა და გამოყენების პირობების მიხედვით იცვლება. ყოველდღიური ქალაქის სვლისას ჯაჭვის შემოწმება ყოველ 500-700 კილომეტრში გონივრული ჩვევაა. მშრალ ამინდში შეზეთვა შეიძლება დაახლოებით ამავე პერიოდულობით დაგჭირდეთ, მაგრამ წვიმის, ტალახის, ღრმა გუბეების ან მტვრიანი გრუნტის შემდეგ ჯაჭვი ყოველთვის შეამოწმეთ, მიუხედავად გავლილი მანძილისა.
საჭირო დროს თავად ჯაჭვიც გაჩვენებთ. თუ რგოლები მშრალია, მეტალისფერი ზედაპირი მკვეთრად ჩანს, მოძრაობისას ხრაშუნის ხმა გაჩნდა ან უკანა დისკზე ცხიმიანი ჭუჭყი მეტისმეტად დაგროვდა, დროა წმენდისა და შეზეთვისთვის. ზედმეტად ბევრი ლუბრიკანტიც შეცდომაა: ის სწრაფად ისვრის საბურავის, დისკისა და სამუხრუჭე კვანძებისკენ, თან მეტ მტვერს იკრავს.
ყოველი გასვლის წინ სწრაფი ვიზუალური დათვალიერება საკმარისია. მოძებნეთ ჟანგის ლაქები, დაზიანებული ან დაკარგული დალუქვის რგოლები, გაჭედილი რგოლები და არათანაბარი დაჭიმულობა. თუ ჯაჭვის ერთ მონაკვეთში თავისუფალი სვლა ნორმალურია, მეორეში კი მკვეთრად იჭიმება, ეს უკვე ცვეთის ან გაჭედილი რგოლის ნიშანია.
წმენდა უსაფრთხოდ და სწორად
ჯაჭვის მოვლისთვის დაგჭირდებათ ჯაჭვისთვის განკუთვნილი საწმენდი საშუალება, რბილი ჯაგრისი ან სპეციალური სამმხრივი ჯაგრისი, სუფთა ტილო და O-ring/X-ring თავსებადი ლუბრიკანტი. თუ მოტოციკლი უკანა სადგამზე დგას, სამუშაო ბევრად მარტივია, მაგრამ ეს უსაფრთხოების წესების უგულებელყოფის მიზეზი არ არის.
პირველი წესი მკაფიოა: ჯაჭვი ყოველთვის გამორთული ძრავით გაწმინდეთ. უკანა ბორბლის ძრავით დატრიალება და ჯაჭვთან ხელის მიტანა საშიში პრაქტიკაა. თითი, ხელთათმანი ან ტილო წამებში შეიძლება ვარსკვლავსა და ჯაჭვს შორის მოხვდეს. ბორბალი ხელით, ნელა და მცირე მონაკვეთებად დაატრიალეთ.
ჯერ ჯაჭვზე საწმენდი საშუალება თანაბრად წაისვით და რამდენიმე წუთი აცადეთ, რომ ძველი ცხიმი და ჭუჭყი დაარბილოს. შემდეგ ფრთხილად დაამუშავეთ შიდა, გარე და გვერდითი ზედაპირები. მიზანი მეტალის გაპრიალება კი არა, დამაბინძურებლის მოშორებაა. ძალიან აგრესიული ქიმია, ბენზინი, თინერი და ძლიერი გამხსნელები დალუქვის რგოლებს აზიანებს, ამიტომ ასეთი საშუალებები არ გამოიყენოთ.
გაწმენდის შემდეგ ჯაჭვი ტილოთი კარგად გაამშრალეთ. თუ გარეცხვას წყლით აკეთებთ, ჯერ სრულად გაშრობა აცადეთ. ნესტიან ჯაჭვზე დატანილი ლუბრიკანტი ტენს შიგნით ჩაკეტავს და კოროზიის რისკს გაზრდის.
როგორ წაისვათ ლუბრიკანტი
ლუბრიკანტი უმჯობესია ჯაჭვის შიდა მხარეს დაიტანოთ – იქ, სადაც ის ვარსკვლავთან უშუალოდ ერთდება. ბორბალი ხელით დაატრიალეთ და მცირე რაოდენობით, თანაბარი ფენა გადაანაწილეთ მთელ სიგრძეზე. მიზანი ჯაჭვის გაჟღენთვა არ არის. ერთი სრული გავლა, საჭიროების შემთხვევაში კი მსუბუქი დამატება, როგორც წესი საკმარისია.
შეზეთვის შემდეგ მოტოციკლი რამდენიმე წუთით გააჩერეთ, რათა საშუალება ზედაპირს მიეკრას. იდეალურია ეს პროცედურა გასვლის შემდეგ გააკეთოთ, როდესაც ჯაჭვი თბილია და ლუბრიკანტს ღამის განმავლობაში დაჯდომის დრო აქვს. დილას ზედმეტი ნარჩენი ტილოთი მოაშორეთ, განსაკუთრებით თუ ის რიმთან ან საბურავთან ახლოს მოხვდა.
დაჭიმულობა: არც ძალიან მჭიდრო, არც ძალიან თავისუფალი
ჯაჭვის არასწორი დაჭიმულობა ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი და ძვირადღირებული შეცდომაა. ზედმეტად თავისუფალი ჯაჭვი აჩქარებაზე და ძრავით დამუხრუჭებისას დარტყმას იწვევს, შეიძლება ვარსკვლავზე არასწორად დაჯდეს და უკონტროლო ცვეთა დააჩქაროს. ზედმეტად დაჭიმული ჯაჭვი კი საკიდრის მუშაობას ზღუდავს და დატვირთვას გადასცემს ჯაჭვს, ვარსკვლავებს, საკისრებსა და წამყვან ლილვს.
სწორი თავისუფალი სვლის მაჩვენებელი ყოველთვის თქვენი მოტოციკლის სახელმძღვანელოშია მითითებული. ზოგ მოდელს 20-30 მმ სჭირდება, სხვას მეტი. ეს მაჩვენებელი უნივერსალური არ არის, ამიტომ სხვისი მოტოციკლის გამოცდილებით დაჭიმვა არ შეიძლება. გაზომვა ჩვეულებრივ კეთდება ჯაჭვის ქვედა მონაკვეთის შუაში, მოტოციკლით სახელმძღვანელოში მითითებულ მდგომარეობაში – ხშირად გვერდით სადგამზე, ზოგჯერ კი ვერტიკალურად.
რეგულირებისას უკანა ღერძის ორივე მხარე თანაბრად გადაადგილეთ. მხოლოდ ნიშნებზე ბრმად დაყრდნობა ყოველთვის საკმარისი არ არის, რადგან საქანელაზე დატანილი ნიშნები შესაძლოა ზუსტად არ ემთხვეოდეს. შეამოწმეთ ბორბლის გასწორება, დაატრიალეთ ის ხელით და რამდენიმე წერტილში კვლავ გაზომეთ თავისუფალი სვლა. ბოლოს ღერძის ქანჩი მწარმოებლის მითითებული მომენტით მოჭირეთ.
როდის აღარ კმარა მოვლა
წმენდა და შეზეთვა ვერ გადაარჩენს კომპლექტს, რომელმაც სამუშაო რესურსი ამოწურა. შეცვლა საჭიროა მაშინ, როდესაც რგოლები გაჭედილია, დალუქვის რეზინები დაზიანებულია, ჯაჭვი არათანაბრად იჭიმება ან რეგულირების დიაპაზონის ბოლომდე უკვე მიხვედით. უკანა ვარსკვლავის კბილები თუ ერთ მხარეს წამახვილებული, მოხრილი ან კაუჭის ფორმისაა, სრული კომპლექტი შესაცვლელია.
ჯაჭვი, წამყვანი და უკანა ვარსკვლავი ერთად მუშაობს, ამიტომ მხოლოდ ერთი ნაწილის შეცვლა იშვიათად არის კარგი ეკონომია. ახალი ჯაჭვი გაცვეთილ ვარსკვლავებზე სწრაფად დაზიანდება, ხოლო ახალი ვარსკვლავები გაწელილ ჯაჭვთან სწორად ვერ იმუშავებს. ხარისხიანი კომპლექტი და სწორი მონტაჟი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ძლიერი ტორკის მქონე ტურინგ, ადვენჩერ და სპორტულ მოტოციკლებზე.
Mototravel Shop-ის პრინციპი აქაც მარტივია: გზისთვის მზადყოფნა დეტალებიდან იწყება. ჯაჭვის მდგომარეობა ისეთივე ყურადღებას იმსახურებს, როგორც საბურავის წნევა, მუხრუჭის ხუნდები და ჩაფხუტის სწორად შეკვრა.
შემდეგ გასვლამდე არ დაელოდოთ ხმაურს ან დარტყმას. რამდენიმე წუთით შეამოწმეთ ჯაჭვი, გაასუფთავეთ საჭიროებისას და დაარეგულირეთ მხოლოდ მწარმოებლის მონაცემებით – ასე თქვენი მოტოციკლი მზად იქნება როგორც ყოველდღიური ქალაქისთვის, ისე იმ გზისთვის, სადაც ასფალტი უბრალოდ მთავრდება.
